John Surtees blijft een unicum in de motorsport. De Brit uit Londen is de enige coureur die wereldkampioen werd op zowel twee als vier wielen. Voordat hij ooit in een Formule 1-auto stapte, domineerde hij al de motorraces met MV Agusta. Die dubbele status maakt hem tot een van de meest bijzondere namen uit de geschiedenis van de sport.
Wereldtitels op de motor
Surtees begon zijn carrière op twee wielen en werd bij MV Agusta meerdere keren wereldkampioen, zowel in de 350cc- als de 500cc-klasse. Hij gold in de tweede helft van de jaren vijftig als de te kloppen man in de zwaarste motorklasse, met Geoff Duke als voornaamste rivaal. Die reeks titels leverde hem de bijnaam “Motorcycling’s Mr Everything” op, lang voordat iemand hem in verband bracht met de Formule 1.
Overstap naar vier wielen
De stap naar autoraces volgde begin jaren zestig. Surtees debuteerde in de Formule 1 in 1960 voor Lotus tijdens de Grand Prix van Monaco, waar een defecte transmissie roet in het eten gooide. Na tussenstops bij Cooper en Lola tekende hij in 1963 bij Ferrari, een keuze die zijn carrière zou bepalen.
Wereldkampioen met Ferrari
In 1964 werd Surtees wereldkampioen met Ferrari, na een titelstrijd die pas in de laatste race in Mexico werd beslist. Daarmee voegde hij de Formule 1-titel toe aan zijn motortitels en schreef hij geschiedenis als enige coureur met wereldkampioenschappen op twee en vier wielen. De samenwerking met Ferrari eindigde minder harmonieus: in 1966 vertrok hij midden in het seizoen na een conflict met teammanagement, ondanks dat hij dat jaar de Grand Prix van België had gewonnen.
Honda en het eigen team Surtees
Na Ferrari vond Surtees onderdak bij Cooper en vervolgens bij Honda, waarvoor hij in 1967 de Grand Prix van Italië won, de eerste zege voor de Japanse fabrikant in de koningsklasse. Rond 1970 richtte hij zijn eigen renstal op, Surtees, waarmee hij als coureur-eigenaar bleef racen. De resultaten in die jaren waren wisselend: in 1971 kwam hij tot een vijfde plaats op Zandvoort als beste klassering, terwijl hij in andere races vaak buiten de punten eindigde vanuit een bescheiden startpositie. Zijn laatste Grand Prix als coureur was de Italiaanse GP van 1972, die eindigde in een uitvalbeurt. Daarna richtte hij zich volledig op het runnen van zijn team, dat tot in de tweede helft van de jaren zeventig actief bleef in de Formule 1.
Persoonlijk verlies en overlijden
Surtees kreeg in 2009 te maken met een persoonlijke tragedie toen zijn zoon Henry, die zelf een veelbelovende carrière in de Formule 2 opbouwde, op Brands Hatch omkwam nadat hij werd geraakt door een losgeraakt wiel van een andere auto. John Surtees overleed zelf in maart 2017 op 83-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Londen, na te zijn behandeld voor een bestaande longaandoening.
Erfenis
Surtees wordt in de sport herinnerd als de coureur die als enige het kunststuk volbracht om op zowel twee als vier wielen wereldkampioen te worden, een record dat sindsdien niemand heeft geëvenaard. Zijn reputatie als perfectionist en zijn compromisloze opstelling, die hem bij Ferrari uiteindelijk de deur uit werkte, pasten bij het beeld van een coureur die zelden genoegen nam met minder dan het maximale uit auto en motor.