Een wheel gun is een pneumatisch gereedschap dat tijdens pitstops wordt gebruikt om de wielmoeren van een Formule 1-auto los te draaien en weer vast te zetten. In het Nederlands wordt dit ook wel een 'wielmoersleutel' of 'slagmoersleutel' genoemd. Dit gespecialiseerde apparaat speelt een hoofdrol bij de bliksemsnelle bandenwissel die het verschil kan maken tussen winnen en verliezen.
Hoe werkt een wheel gun?
Het apparaat werkt op perslucht of stikstofgas en gebruikt een hamermechanisme dat pulsen van kracht afgeeft. Hierdoor kan de wielmoer in een fractie van een seconde worden losgedraaid of vastgezet. De gun is slim ontworpen: bij de eerste keer dat je de trekker overhaalt, draait het gereedschap automatisch linksom om de moer los te maken. Bij de tweede keer draait het rechtsom om de nieuwe moer vast te zetten. Deze automatische richting-omkeerfunctie scheelt waardevolle milliseconden.
De prestaties zijn indrukwekkend. Een moderne F1 wheel gun levert meer dan 3.000 Newtonmeter aan koppel en draait met ongeveer 9.000 toeren per minuut. Ter vergelijking: een doorsnee dieselmotor haalt zo'n 300-400 Newtonmeter. Deze enorme kracht is nodig om in minder dan een seconde een wielmoer los of vast te krijgen tijdens een pitstop die gemiddeld tussen de 2,0 en 2,8 seconden duurt.
Wie maakt deze apparaten?
Nagenoeg alle F1-teams gebruiken wheel guns van het Italiaanse bedrijf Paoli, opgericht door Dino Paoli in 1968. Deze firma bouwt de guns met hoogwaardige materialen zoals aluminiumlegeringen, titanium en koolstofvezel. Elk apparaat wordt met de hand gemonteerd en kost tussen de 20.000 en 30.000 dollar. Teams passen de guns aan met speciale grepen, aangepaste opzetstukken (sockets) die perfect bij hun wielmoeren passen, en elektronische sensoren.
Moderne technologie
Tegenwoordig hebben wheel guns LED-lampjes die aangeven wanneer de juiste aanspanning is bereikt, en knoppen waarmee de monteur signaleert dat zijn werk klaar is. Deze elektronische bevestiging gaat naar het centrale systeem, dat pas groen licht geeft wanneer alle vier de wielen correct zijn gemonteerd. Daarnaast hebben de guns torque-sensoren die registreren met hoeveel kracht de moer is aangedraaid, zodat teams dit later kunnen controleren. Per wiel staat altijd een reserve-gun klaar voor het geval de eerste faalt.
Risico's en bijzonderheden
De enorme kracht van een wheel gun kan ook problemen veroorzaken. Als de gun niet perfect recht op de moer wordt gezet, kan het de fijne groeven en vinnen van de wielmoer beschadigen of zelfs volledig vernielen. Dit was bijvoorbeeld een terugkerend probleem bij Ferrari in 2020. Ook het beruchte incident met Valtteri Bottas tijdens de Grand Prix van Monaco in 2021, waarbij zijn wiel vastzat, toont aan hoe cruciaal de combinatie van gun, moer en timing is.
Interessant detail: tot 2012 gebruikten sommige teams helium in plaats van perslucht om de wheel guns aan te drijven. Helium heeft een lagere dichtheid en zorgde voor 15 procent snellere rotatie, wat kostbare milliseconden scheelde. Deze praktijk werd echter verboden vanwege kostenbesparing en duurzaamheid.